Neues
Jetzt ist es da mein Buch MUETERLAND und auch das gleichnamige Hörbuch!
Sie können beides beim Verlag in Lenzburg bestellen: www.fona.ch.
Oder, wenn Sie eine persönliche Widmung wünschen, dann bei mir per mail: heimatland@tinu-heiniger.ch
Viele schöne Feedbacks sind dazu eingetroffen, hier zwei davon :
«Dearest Tinu
Since your book landed on the shelf in our bathroom, there have been problems with queueing, people staying longer than necessary on the toilet, people laughing while they should be doing something else… Thanks for your words. They are refreshing and honest. I love the fact that you are proud of where you come from. I know the feeling.
Kiss, Shirley Grimes, Sängerin
Lieber Tinu,
Was du da schreibst, und so klein daherkommt, ist grosse Literatur ! Bei meiner Seele und allem was ich weiss.
Adrian Näf, Schriftsteller
In der Serie SCHWIIZ UND QUER : Tinu Heinigers Mueterland. Eine Sendung von Christian Schmid.
Siehe www.drs1.ch
1. AUGUST 2011 / Tinu Heiniger
Liebi Lüt
Mir stöh u hocke hie uf däm schöne Platz ob Schöftle, wo der sinnig Name BLICK ZUR HEIMAT het.
Dert hinger im Waud die grade, höche Sandsteimuure, wo dra erinnere, dass hie bis im letschte Jahrhundert Manne Sandsteiquadere useghout hei. I ga no öppe dert hingere u steue mir vor, wie die denn gkrampfet u gkrüpplet hei, für es paar Blöck Sandstei dert usezhole. We mir über ds Suhretau luege, de gseh mir e Wulkepiuz, wo mi gäng gfürchig dra erinneret, wie nach, dass mir hie bim Atomchraftwärch Gösge sy. U dert änne, ufem Stübisbärg, isch e grosse Stei mit eme Schwizerchrüz u drunger stöh d`Jahrzahle 1291 u 1941. I loufe vieu vo Schöftle us dür dä schön Waud dert ueche. U när Richtig Wittwil u ache i ds breite, flache Suhretau.
I ha mi scho aus Bueb gfragt, warum ächt grad am 1. Ougschte das Schwizerfescht gfyret wird ? U warum rede ächt aui gäng vo 1291 ? I bi ga nacheluege u nacheläse: Dass es der 1. Ougschte isch, das isch Zuefau, irgend e Tag het me müesse näh, we me die sogenannti Entstehig vo der Eidgenosseschaft het wöue fyre.
U mit 1291 isch es eso: D`Bärner hei 1891 ds 700 jährige Stadtjubiläum wöue fyre. Gründig vor Stadt Bärn 1191. U i nime a, irgendöpper het när gseit: „Aber hei de nit ir Innerschwiz öppe 100 Jahr später Uri, Schwyz u Ungerwaude es Verteidigungsbündnis gäge dÖschtrycher beschlosse ? U tatsächlech : Historiker hei denn i au dene verschiedene ähnleche Dokumänt usem 13. u 14. Jahrhundert eis usem Jahr 1291 gfunge. „Das näh mir“ hei sy gseit. U statt nume 700 Jahr Stadt Bärn, hei sie o no grad 600 Jahr Schwiz, Eidgenosseschaft chönne fyre.
Aber, wüll mi Gschicht scho gäng interessiert het, ha ni de gli mau kapiert, dass eigetlech für üsi Schwiz vo hüt 1848 vieu wichtiger wär, aus 1291. Denn, 1848 hei die sogenannt Radikale dBundesverfassig, wo no hüt giut, gschribe. Sie hei, nach amerikanischem Vorbiud, us däm lose Staatebund e Bundesstaat gmacht. D`Staate, auso d`Kantön, u d`Gmeinde, hei e Hüüfe Rächt bhaute. U trotz Bund vieu chönne mache, wie sie hei wöue. Üsi Bundesverfassig beschribt es sogenannts föderalistisches Syschtem, wo Rücksicht nimmt uf Minderheite u wo d` Bürger chöi wähle u über Initiative u Referände chöi abstimme.
So, fertig Staatskundeunterricht, aber im Fau : Settegi Sache müesse de aui die wüsse, wo sich hie wei la iibürgere. Äbe : statt 1848 fyre mir gäng no dä sogenannt Bundesbrief vo 1291. U mir fyre o die Matte ob em Vierwaudstättersee : ds Rütli !
Der dütsch Friederich Schiller, het mit sim Drama, mit sim Täu u mit sim Rütlischwur “in keiner Not uns trennen und Gefahr“ vieu derzue ta, dass das Rütli zumene Symbol für ne freii, unabhängegi Schwiz isch worde. Teu mache jetz druus : So, wie die denn, müesse mir o hüt no zämestah u n is gäg au das Gfürchige u Frömde vo usse wehre. Sie würde äuä am liebschte e Berlinermuur um d`Schwiz ume boue ! Aber die vernetzti, globalisierti Wäut isch längschte vieu komplizierter. Wär eifachi Lösige vo üsne Problem abietet isch ungloubwürdig. Was nit heisst, me söu nit Klartägscht rede, wen es drum geit, dass aui hie die Wärte, wie Respäkt vor enang, Rücksicht uf Minderheite etc. söui yhalte. Aber frei u unabhängig sy ire internationale, globalisierte Wäut, wo mir i T-shirt u Ungerhose us China umeloufe, isch o meh e fromme Wunsch u ne Illusion aus öppis angersch. Oder e Strategie vo irgendwelche Wahlkampfbüro. Wäge dessi glouben i gliich nit, dass öpper ds Brüssel dra däicht, was, säge mir emau, für ds Ruedertau guet wäri.
Zrügg zum Schiller: dert sis der Walter Fürscht, der Stouffacher u der Mälchtal gsy, wo uf däm Rütli zämegstange sy u lut u dütlech i Himmu ueche gschwore u mit ihrem Herrgott gredt hei. Drei Manne, drei Näme, wo mir scho aus Bueb iche sy. Wüll : i ha se aus Bueb scho denn i de 50er Jahr z`Interlake gseh schwöre. U sie schwöre no hüt, we d`Turischte im Summer dert obe i de Ferie sy. U der bärtig Täll i de Houzsandale mit sim muetige Wauterli, dä ha ni o gseh. U au die Ross u die Geisse u die Chüeh mit dene grosse, lute Treichle. U der Gessler, dä ygebiudet Öschtrycher, wo üs Bure u Schütze u Jäger u Eidgenosse däräwä plaaget het, dä ha ni o gseh ! U i weiss o no genau, wie nihm`s ha möge gönne, wo ner när mit em Pfil ir Bruscht vom Ross achegheit isch, dä Souhung !
Aus junge Primarlehrer het mir när am Max Frisch si „Willhelm Tell für die Schule“ gfaue. Dä Frisch het die Gschicht ganz angersch verzeut, aus der Schiller . I ha mit mine Oberschüeler aube richtig mitglitte, we dä Gessler, wägem Föhn i de Bärge, gäng wieder däwä Gringweh het übercho u ha ne scho verschtange, wenn er gfunge het, die sture Innerschwizer sigi eifach scho unmüglechi Sieche. U da söu minetwäge ga Vogt sy, wär wöu !
U hüt däiche ni, däm Schiller si Gschicht vom Täll, u si Walter Fürscht u si Stouffacher u si Mäuchtau, die Freiheitshelde, u o däm Frisch sy Täu, die ghöri doch eigetlech üs aune hie. Oder o niemerem ! Aber we sie scho öpperem söui ghöre, de dene, wo hie wohne u läbe u schaffe u AHV u Stüüre zahle ! Ja, es söuese nume aui hie ghöre, die Gschichte. Die Gschichte, wo vo Mönsche verzeue, wo sich für d`Freiheit vom Dänke u Rede ygsetzt hei. Es isch hüt, gäng no oder o wieder, i vieu ne Länder verbote, we nit sogar tödlich, we eine oder eini lut seit, was er däicht. I bi froh, isch das hie gäng no angersch. Jahrhunderte lang sy mir hie meh oder weniger unger üs gsy. Jetz chunnt d`Wäut zue nis. O uf Schöftle. I zeue mau vo A bis Z uf, wär ussert de Schwizer aus no hie bi üs wohnt u läbt :
3 Mönsche chöme vo Afghanischtan
4 vo Australie
4 vo Bosnie – Herzegowina
3 vo Brasilie
1 vo Dänemark
2 us der Dominikanische Republik
85 Froue, Manne, Meitschi oder Buebe vo Dütschland
1 Mönsch vo Ecuador
1 vo Frankrych
4 vo Holland
1 vo Indie
1 vo Irland
147 vo Italie, gäng Manne u Froue, inklusive Ching
1 vo Japan
1 vo Laos
1 vo Marokko
1 vo Kamerun
58 usem Kosovo ( es paar dervo sy miner Nachbere, wo ni sehr schätze )
6 us Kroatien
8 us Mazedonie
25 vo Öschtrych
1 vo Pakistan
1 us Peru
8 vo Pole
31 vo Portugal
2 us Rumänie
37 us Serbie
37 us Serbie – Montenegro
4 us der Slowakei
5 vo Spanie
1 us Sri Lanka
9 us Thailand
3 us der Tschechei
23 us der Türkei
2 vo Ungarn
1 vo Venezuela
u 1 vo Wyssrussland
Das sy 524 sogenannti Usländerinne u Usländer. Öppe jede 7. vo über 3700 Schöftlerinne u Schöftler het ke Schwizerpass.
Je meh Mönsche us verschiedenschte Kulture u Länder binanger sy, deschto gnauer müesse mir aui häreluege, wie mir mit enang umgö. Spinnsieche, Extremischte, wie dä ds Norwege, hets i aune Natione u Vöuker. U i chume hie sicher nit u säge u weiss, wie me mit dene söu umga. Oder was me muess mache, we gäng meh Armi i die rychi Schwiz chöme ! I weiss nume, u erläbes gäng wieder : Mir sy nit so verschiede, wie mir meine. I ha der Hodler scho einisch i mene Interview mit der Aargouerzitig zitiert u säges gärn no einisch: Was uns verbindet, ist stärker, als, was uns trennt !
Der Mani Matter het sich vor vieune Jahr aus junge Ma o scho siner Gedanke zum Thema Täu u Freiheit gmacht :
–––
Sie hei der Willhälm Täll ufgfüert im Löie zNottiswil
(Lied von Mani Matter)
–––
Jetz isch es aber nit eso, dass der Matter sich über dä Täu hätt wöue luschtig mache. Für das isch dä grossartig Bärner Jurischt u Liedermacher vieu zgschyd gsy. Wenn i ufe Stübisbärg ga u dert vor däm Stei überlege, wie`s de denn im Jahr1941 hie muess gsy sy, de cha ni nume der Huet lüpfe vor der Generation vo mine Eutere. Im Tagebuech vo mire Muetter, wo 1918, änds 1.Wäutchrieg, uf d`Wäut isch cho, schribt sie gäng wieder über d`Angscht vor de Dütsche, sie chönnte eines Tages cho. U de wärs de fertig mit Demokratie u Meinigsfreiheit, de hätte mir de o hie e Diktatur. U was für eini !
I der Angscht vo mire Muetter vor däm Nazidütschland, lise ni o gäng wieder dä Muet u die Chraft: We sie chiemte, mir würde nis hie wehre bis ufe letscht Chemp i de Bärge. U der General Guisan, isch eine gsy, wo o so wie miner Eutere däicht het. Sini Foto hanget im Ämmitau no hüt i vieune Wirtshüser,
Mir het das gäng schampar Ydruck gmacht, die Entschlosseheit, sich z`wehre. U i ha mir das gäng wieder probiert vorzsteue, wie das denn hie isch gsy, 1941: Frankriich, vo de Dütsche bsetzt u dNazis überau ufem Vormarsch. D`Schwiz, vom Hitler- u Nazidütschland u vom faschistische Mussoliniitalie iikreist. U jetz verzeut der Bundesrat Pilet Golaz i sire Radiored de Schwizer, sie müesse sich haut a die nöie Verhäutnis in Europa apasse. U i dere gfürchige, bedrohleche Situation, da chunnt dä Schwizer Generau Guisan u bsteut vom Major a obsi, aui Schwizeroffizier uf ds Rütli. U seit dert lut u dütlech, wie är das gseht. Nämlech nüt vo Apassig, sondern : Mir wehre nis, zieh dArmee, wes muess sy, bis i dBärge, i ds Reduit, zrügg u gä nit uuf. Das söue sie wüsse, die Armee vo dene Hitler u Mussolinis we sie d`Schwiz wei bsetze. Mi beiidruckt das! O wenn ni schpäteschtens sit em Bergierbricht weiss, dass die Bereitschaft vo der Schwizer Armee u die Überzügig , mir wärde nis mit aune Chräft wehre, nit der einzig Grund isch gsy, dass sie nit sy cho.
Au das chunnt mir nit nume denn zSinn, wenn i vor däm Chemp ufem Stübisbärg stah. Nei, i wirde a dä Widerstandsgeischt vor Generation vo mine Eutere o erinneret, wenn i z.B. vom Längeschache am Thunersee ueche uf Heiligeschwändi loufe. U när ungerwägs die auti Panzersperri gseh. Zwo Reihe vo Riesesteiquader gö dert vom See bis wit über Heiligeschwändi überuus stotzig der Bärg zdüruuf. Zwüschiche hets gäng wieder Bunker u hie u dert es vergilbts Biudli mit eme uraute Fotoapparat druffe: Fotografieren verboten!
I ha grosse Respäkt dervo, wie entschlosse die denn si gsy, die demokratische Wärt, wo hie hei gulte, u gäng no söue gäute, z`verteidige. I weiss, i ha hüt e chli vieu zrügggluegt, wies isch gsy, wies hie isch cho. Aber i bi äbe überzügt : Je besser, dass mir d`Vergangeheit gseh u verstöh, descht meh finge mir dRichtig, wo mir wie härega. U jetz ga ni zum Schluss no einisch über 150 Jahr zrugg: Vor 161 Jahr het der Jeremias Gotthäuf d`Chäserei i der Vehfröid gschribe. U letscht Wuche hei mi die vo de Thunerseespiel gfragt, öb i d`Roue vom Pfarrer Bitzius, alias Gotthäuf, im Musical würd übernäh. We der ehemalig Radiodiräkter Andreas Blum, wo die Roue wunderbar spielt, sötti usfaue, bruuchi sie eine, wo im Notfau chönnt yspringe. Eine uf der Ersatzbank. I ha zuegseit. U jetz ha ni letscht Wuche die Roue vo däm Moralischt u Mahner Gotthäuf glehrt u güebt. Gäge Schluss wüetet u pouteret dä Bitzius wiud vo höch obe ache zu sine Vehfröidger, wo nume no Chäs, u Gäut chöi gseh : „Gäut, Gäut, gäng nume ds Gäut. Das zieht dMönsche a, wie grüene Chlee e hungerigi Chue oder e Schpruz Schmöckiwasser e verliebte Bursch. Der Tüfu cha d`Füess ufe Tisch lege u muess sich überhoupt ke Müeh meh gä! Sit er ds Gäut erfunge het, loufen ihm d`Seele ganz vo säuber hingernache!“ U chli später: „ Aues was me am Schluss dervo het, isch Gier u Niid, verschtritteni Nachbuure u ygschlagni Gringe !“
Meh aus der Gotthäuf vor 150 Jahr prediget het, weiss i o nit zsäge zu däm, wo mir au Tag i de Zitige läse, im Radio u im Fernseh zu däm Thema ghöre u gseh !
Oder mou, villecht no das, was er are angere Steu zu sini Vehfröidiger seit : „Däichit dra, was ds aute Sprichwort seit: Wär wott ässe, bevor kochet isch, verdirbt sich der Mage !“
Lied vo de Bärge